Ο μέγας Σερντάρ

Από την Ελευθεροτυπία.

Το ορφανό που έγινε ο Μέγας Σερντάρ

ΜΟΣΧΑ

Οσο και αν μοιάζει σήμερα κωμικοτραγικό, ο πλέον ιδιόρρυθμος και απολυταρχικός ηγέτης στη μετασοβιετική περιφέρεια, ο Μέγας Σερντάρ (ηγέτης) και Τουρκμενμπασί (πατέρας των Τουρκμενίων) ήταν η μεταρρυθμιστική επιλογή της «περεστρόικα» και του Μ. Γκορμπατσόφ για την ηγεσία της Τουρκμενίας, την οποία και ανέλαβε επισήμως ως πρώτος γραμματέας του Κ.Κ. της Δημοκρατίας τον Δεκέμβριο του 1985.

Γεννημένος το 1940 και μεγαλωμένος σε ορφανοτροφείο, ο Σαπαρμουράτ διακρίθηκε για τη φιλομάθεια και την εργατικότητά του, σύντομα ξέχασε τις σπουδές μηχανικού ενεργειακών σταθμών και τα χαμηλά συνδικαλιστικά πόστα, για να εξελιχθεί σε υψηλόβαθμο και ταλαντούχο κομματικό στέλεχος, που είχε τη φήμη του διώκτη των διεφθαρμένων. Μάλιστα, η αρχική επιλογή να αναλάβει αυτός να «ξεκαθαρίσει» την Τουρκμενία έγινε από τον πρώην αρχηγό της Κα-Γκε-Μπε και κατόπιν γενικό γραμματέα Γιούρι Αντρόποφ, ο οποίος έκανε πρώτος το 1983 λόγο για «φεουδαρχικά υπολείμματα» στις τότε σοβιετικές Δημοκρατίες της Κ. Ασίας και προτίμησε τον Νιγιάζοφ, διότι, ως ορφανός, δεν είχε ισχυρές υποχρεώσεις έναντι καμιάς από τις έξι φατρίες που καθορίζουν έως και σήμερα τις υποθέσεις της χώρας. Καθώς η Σοβιετική Ενωση κατέρρεε το 1991, ο Νιγιάζοφ, ένα από τα νεότερα μέλη του Π.Γ. του ΚΚΣΕ, μετονόμασε το Κομμουνιστικό του Κόμμα σε Δημοκρατικό και έκτοτε έχει την πρωτοκαθεδρία διεθνώς σε εκκεντρικότητα. Συμπλήρωσε το παραδοσιακό Ισλάμ με το φιλοσοφικό του πόνημα «Ρουχναμά» (πνευματικότητα), που διδάσκεται υποχρεωτικά σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και μεταφράστηκε σε 30 γλώσσες παγκοσμίως. Οταν το 2004 τέλειωσε και τον δεύτερο τόμο της, παρακάλεσε τον Αλλάχ, όποιος διαβάζει φωναχτά τη «Ρουχναμά», να πηγαίνει απευθείας στον παράδεισο. Με διάταγμά του κατήργησε τις συνηθισμένες ονομασίες ημερών και μηνών, δίνοντας μάλιστα στον Απρίλιο το όνομα της μητέρας του Γκουρμπανσολτάν Εντζέ και στον Μάιο του αγαπημένου του ποιητή Μαχτούμκουλι. Προετοιμάζοντας τη μακρόχρονη παραμονή του στην εξουσία, χώρισε την ανθρώπινη ζωή σε 12ετείς κύκλους, όταν ο ίδιος βρισκόταν σε ηλικία «έμπνευσης» (61-72), που ακολουθείται από την ηλικία της «σοφίας» (73-84) και μόνον μετά επέρχεται το γήρας. Ο Τουρκμενμπασί ζητούσε πανεθνική συμμετοχή στην ετήσια γιορτή του πεπονιού, αγαπημένου φρούτου των Τουρκμενίων, αντικατέστησε τις ονομασίες των οδών με αριθμούς στην πρωτεύουσα Ασχαμπάντ, που γέμισε με τεράστια μνημεία προς τιμήν του και υποχρέωνε τους υπουργούς του, τους οποίους ταπείνωνε δημοσίως και αντικαθιστούσε τακτικά, να συμμετέχουν σε αγώνες δρόμου. Το ψωμί, ένας μετεωρίτης και το μεγαλύτερο ληξιαρχείο γάμων πήραν το όνομα της αγαπημένης του μητέρας, μάλιστα όταν ο ίδιος έκλεισε τα 62 το 2002, διέταξε ότι όλοι οι πολίτες που φθάνουν την ίδια ηλικία δικαιούνται μία παραπανίσια αργία και επίδομα αγοράς ενός αρνιού. Ο Νιγιάζοφ κατήργησε την όπερα, το μπαλέτο, το τσίρκο και τα χορευτικά συγκροτήματα, δηλώνοντας ότι είναι ξένα προς τη φύση του Τουρκμένιου, ο οποίος αντιθέτως πρέπει να καταπολεμά τη σοβιετική συνήθεια να βάζει χρυσά δόντια, ως ένδειξη ευμάρειας και να προτιμά τα λευκά σμάλτα. Απαγόρευσε στους άνδρες να μένουν αξύριστοι ή να αφήνουν μακριά μαλλιά, τη χρήση κασετοφώνων στα αυτοκίνητα και όλα τα πτυχία ξένων πανεπιστημίων της τελευταίας δεκαετίας. Πρότεινε να χτιστεί στο κέντρο της ερήμου Καρακούμ ζωολογικός κήπος, με ειδίκευση στους πιγκουίνους, που κινδυνεύουν από το φαινόμενο του θερμοκηπίου και ένα παλάτι από πάγο και όταν κουραζόταν από τη λατρεία στο πρόσωπό του, δήλωνε ότι ντρεπόταν και οργάνωνε διαγωνισμούς για το «ποιος παινεύει λιγότερο τον Τουρκμενμπασί». Φρόντισε δε και το βασικότερο: το δημόσιο ταμείο της χώρας φυλασσόταν σε αριθμό λογαριασμού με μοναδικό δικαιούχο τον ίδιο.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ avgerino@online.ru