Στη συνοπτική αυτοβιογραφία του στην ιστοσελίδα nobelprize.org ο Alexandr Solzhenitsyn αναφέρει ότι οι υποσχέσεις για άρση της λογοκρισίας από το ΚΚΣΕ τον οδήγησαν το 1962 -λίγα μόλις χρόνια μετά την απελευθέρωση του από τα γκούλαγκ- να εμφανίσει κάποια έργα του στο σοβιετικό κοινό. Η γρήγορη απόσυρση και απαγόρευση τους φάνηκε να τελειώνουν μια για πάντα τη συγγραφική του καριέρα. Όμως το γεγονός αυτό αποτέλεσε το έναυσμα, ώστε ο Ρώσος συγγραφέας να συνεχίσει τη συγγραφή πιο αποφασιστικά και να γίνει ένα σύμβολο ενάντια στην καταπίεση. Ο ίδιος γράφει:

During all the years until 1961, not only was I convinced that I should never see a single line of mine in print in my lifetime, but, also, I scarcely dared allow any of my close acquaintances to read anything I had written because I feared that this would become known. Finally, at the age of 42, this secret authorship began to wear me down. The most difficult thing of all to bear was that I could not get my works judged by people with literary training. In 1961, after the 22nd Congress of the U.S.S.R. Communist Party and Tvardovsky’s speech at this, I decided to emerge and to offer One Day in the Life of Ivan Denisovich.

Such an emergence seemed, then, to me, and not without reason, to be very risky because it might lead to the loss of my manuscripts, and to my own destruction. But, on that occasion, things turned out successfully, and after protracted efforts, A.T. Tvardovsky was able to print my novel one year later. The printing of my work was, however, stopped almost immediately and the authorities stopped both my plays and (in 1964) the novel, The First Circle, which, in 1965, was seized together with my papers from the past years. During these months it seemed to me that I had committed an unpardonable mistake by revealing my work prematurely and that because of this I should not be able to carry it to a conclusion.

It is almost always impossible to evaluate at the time events which you have already experienced, and to understand their meaning with the guidance of their effects. All the more unpredictable and surprising to us will be the course of future events.

From, Nobel Lectures, Literature 1968-1980, Editor-in-Charge Tore Frängsmyr, Editor Sture Allén, World Scientific Publishing Co., Singapore, 1993

Διάβασα στο λήμμα της Wikipedia για το επεισόδιο του South Park “Scott Tenorman Must Die” ότι η υπόθεση του είναι χαλαρά βασισμένη πάνω στην τραγωδία του Shakespeare, Titus Andronicus

Η υπόθεση της τραγωδίας.

Εντάξει είμαι κουλ και μοντέρνος σαν το Τζίμι Πανούση, αλλά οι ανθρώποι είναι ανώμαλοι. Όπως ασφαλώς και ο Σέξπιρ, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα. Επίσης, δε με απασχολεί η διαπαιδαγώγηση, δεν έχω άποψη. Απλά τώρα αισθητικά το κρίνω. Ρε φίλε, βάζεις το δεκάχρονο παιδάκι να κάνει κέτσαπ με το αίμα των γονιών του συμμαθητή του που του τη σπάει. Καλά, φοβερό γέλιο, γελάω ακόμα.

Ψιλοκολώνω τώρα που τα γράφω όλα αυτά, γιατί θυμάμαι κι εκείνη την επιστολή του 13χρονου στην Ελευθεροτυπία με το Μενέλαο Λουντέμη και τρέμω τη ρετσινιά του παραδοσιακού. Όχι, παιδιά ποστ-μόντερν είμαι, νοτ τραντίσιοναλ. Αυτοτιτλοφορούμαι. Απλά με κούρασε λίγο η μαλακία. Εντάξει έχει και καλά επεισοδιάκα το South Park απλά στη βάση του πρόκειται για μια απλή καφρίλα. Όπως και το JackAss. Δηλαδή ήδη είμαι σε μια άλφα φάση, δε θέλω να φανταστώ ότι στο επόμενο στάδιο θα πρέπει να αυτοτραυματίζομαι ή να κάνω τσίλι με αίμα για να βρίσκω κάποιο θριλ.

Προτιμώ εκείνη την άδολη φαντασίωση που είχα όταν ήμουν έφηβος ακόμα. Παρτούζες με τοπ-μόντελς, ρουφώντας κοκαΐνες.

Είμαι τελικά λίγο παλιομοδίτης.

Έχω κι εγώ την κακιά συνήθεια να αγοράζω εύκολα βιβλία. Δύσκολα θα αντισταθώ στον πειρασμό να μην τσιμπίσω κάτι που μου φαίνεται ενδιαφέρον. Αυτό έχει βέβαια οδηγήσει στη μεγέθυνση της αναλογίας των βιβλίων που κατέχω προς τα βιβλία που έχω διαβάσει, γιαυτό και τα αντίστοιχα μέτρα έχουν ληφθεί. Παρόλα αυτά ένας ωραίος τίτλος φέρνει καμιά φορά μια συναρπαστική ανακάλυψη. Αυτό συνέβη με τη δίγλωσση έκδοση του Επίκουρου (αρχαία ελληνικά – γερμανικά) από τη σειρά Reclam.

Με τέσσερα κι εξήντα, κυριολεκτικά, γνώρισα κι εγώ τη “γοητευτική μορφή του Επίκουρου” όπως λέει ο Χαράλαμπος Θεοδωρίδης (καθηγητής φιλοσοφίας) στην εισαγωγή στο βιβλίο του με τίτλο “Επίκουρος – Η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου”. Η επιστημονικότητα και η καθαρότητα της επικούρειας θεώρησης δίνουν τη βάση στον Τόμας Τζέφερσον στα 1819 να πει: “Θεωρώ ότι η αυθεντική φιλοσοφία του Επίκουρου περιέχει καθετί λογικό από τη φιλοσοφία που μας άφησαν η Ελλάδα και η Ρώμη.”

Μου φάνηκε λοιπόν ένα θέμα που αξίζει να έχει το δικό του αποκλειστικό ιστοχώρο παρουσίασης και συζήτησης.

Στην ατομοδικαιϊκή, που λένε, κοινωνία το πιο αποτελεσματικό αντίμετρο απέναντι στην ελεύθερη έκφραση δεν είναι τόσο η καταστολή της, αλλά ο αποπροσανατολισμός της. Η τωρινή ιστορία ξεκίνησε με ένα απλό και καθαρό θέμα: Την κριτική απέναντι στη λειτουργία του μηχανισμού δίωξης “ηλεκτρονικών” αδικημάτων. Σε αυτό πρέπει να μείνουμε συγκεντρωμένοι και όλα τα άλλα είναι δευτερεύοντα.

Στο ποστ “Συνομοσιολογικά σενάρια και μερικές αφελείς ερωτήσεις” της η ellinida ρωτάει μήπως οι συζητήσεις στο διαδίκτυο “δεν απέχουν πολύ από τις κλασσικές σκηνές όπου κάθονται οι γιαγιούλες στις πεζούλες και συζητάνε τα τεκταινόμενα του χωριού”. Νομίζω πώς η απάντηση είναι ότι για την ώρα δεν απέχουν πολύ. Μόνο που το πεζούλι είναι πλέον ο “ιστοχώρος”, αλλά η λειτουργία είναι κοντινή.

Ικανοποιούμε όμως από την άλλη την ανάγκη για κουβέντα και ψυχοθεραπεία, καμιά φορά και για αυτοικανοποίηση. Και δεν είναι κακό αυτό. Όπως δεν είναι κακό να ζητάμε και κάτι παραπάνω από αυτό. Αυτό όμως είναι μια διαδικασία που δεν θα γίνει με το φωτισμό των bloggers ή με τη στροφή τους σε “επαναστατικά” ιδανικά. Θα γίνει με το τρίψιμο με το διάβασε, γράψε, σβήσε και με την προσπάθεια μας να είμαστε ζωντανοί, σε επαφή με την πραγματική ζωή έξω.

Το blog είναι ένα προϊόν της κοινωνίας που μας σπρώχνει ολοένα στον ατομικό μας χώρο, επομένως συχνά σε μια πολύ προσωπική έκφραση με περιορισμένη εμβέλεια έξω από τον προσωπικό μας χώρο. Μπορεί όμως να γίνει και ένα εργαλέιο να κάνουμε ένα βήμα έξω από αυτόν και να μιλήσουμε πιο συλλογικά. Αυτό πάλι εξαρτάται από τη δική μας προσπάθεια και τη δυνατότητά μας να υπερβούμε την “υπαρξιστική” θεώρηση του εαυτού μας. Από την επιτυχία ή την αποτυχία μας θα εξαρτηθεί και το αν η επιρρόη θα μείνει στα στενά όρια ενός προσωπικού κύκλου ή αν θα φέρει πιο πολλούς κοντά.

Κλείνω με ένα ταιριαστό ποίημα του Γεώργιου Σουρή το οποίο ΔΕΝ είναι αφιερωμένο στον Τσ.!

Η γλώσσα
του Γεώργιου Σουρή

Ο κόσμος ας ενθυμηθεί
τα τρόπαια τα τόσα
κι αν σεις τροχίζετε σπαθί
εγώ τροχίζω γλώσσα

Με τούτη κάθε μου παιδί νυχθημερόν κακίζει
τους άρπαγες και τους θρασείς
κι η γλώσσα ξέρετε κι εσείς
πώς αν δεν έχει κόκκαλα μα κόκκαλα τσακίζει

Μ’ αυτήν μιλώ, μ’αυτήν λαλώ μ’αυτην εμπνέω πνεύματα
μ’ αυτήν ανοίγω στάδια προόδου και τιμής
κι αν άλλοι κινητοποιούν αρμάδες και στρατεύματα
εγώ όμως κινητοποιώ τους γλωσσικούς μου μύς

Κοιτάξετε τη γλώσσα μου τι τρόμος σαν τη λύσω
μ’ αυτήν χτυπώ, μ’ αυτήν και καταπλήσσω
Σε δύση και σ’ ανατολή τη δείχνω για φοβέρα
μ’ αυτήν ο γερο-διάβολος σας παίρνει τον πατέρα

Μια μικρή σημείωση: Το ποίημα αυτό εκφράζει δύο διαφορετικές απόψεις για το τι φτιάχνει τελικά τον ελληνισμό ή γενικότερα την πολιτισμική ταυτότητα. Ας πούμε περισσότερα στα σχόλια.

Κωνσταντίνος Καβάφης

Νέοι της Σιδώνος (400 μ.Χ.)

Ο ηθοποιός που έφεραν για να τους διασκεδάσει
απήγγειλε και μερικά επιγράμματα εκλεκτά.

Η αίθουσα άνοιγε στον κήπο επάνω
κ’ είχε μιαν ελαφρά ευωδία ανθέων
που ενώνονταν με τα μυρωδικά
των πέντε αρωματισμένων Σιδωνίων νέων.

Διαβάσθηκαν Μελέαγρος, και Κριναγόρας, και Pιανός.
Μα σαν απήγγειλεν ο ηθοποιός,
«Aισχύλον Ευφορίωνος Aθηναίον τόδε κεύθει -»
(τονίζοντας ίσως υπέρ το δέον
το «αλκήν δ’ ευδόκιμον», το «Μαραθώνιον άλσος»),
πετάχθηκεν ευθύς ένα παιδί ζωηρό,
φανατικό για γράμματα, και φώναξε·

«A δεν μ’ αρέσει το τετράστιχον αυτό.
Εκφράσεις τοιούτου είδους μοιάζουν κάπως σαν λιποψυχίες.
Δώσε — κηρύττω — στο έργον σου όλην την δύναμί σου,
όλην την μέριμνα, και πάλι το έργον σου θυμήσου
μες στην δοκιμασίαν, ή όταν η ώρα σου πια γέρνει.
Έτσι από σένα περιμένω κι απαιτώ.
Κι όχι απ’ τον νου σου ολότελα να βγάλεις
της Τραγωδίας τον Λόγο τον λαμπρό
—τι Aγαμέμνονα, τι Προμηθέα θαυμαστό,
τι Ορέστου, τι Κασσάνδρας παρουσίες,
τι Επτά επί Θήβας— και για μνήμη σου να βάλεις
μ ό ν ο που μες στων στρατιωτών τες τάξεις, τον σωρό
πολέμησες και συ τον Δάτι και τον Aρταφέρνη.»

“Ο Απρίλης είναι ο μήνας ο σκληρός” μεταφράζει ο Σεφέρης τον πρώτο στίχο της Έρημης Χώρας του Τόμας Έλιοτ. Μάλλον τελικά η Έρημη Χώρα είναι το ποίημα που έχει αφήσει ανεξίτηλο το στίγμα επάνω μου, για να παραφράσω αυτό που η moga σχολίασε κάτω από το άρθρο Συμποτικά! Γιατί όμως είναι σκληρός;

Κυριολεκτικά, επειδή δίνει μια γεύση άνοιξης, την οποία με σκληρό τρόπο κάποιες στιγμές παίρνει πίσω. Και όποιος ζει στη Δυτική Ευρώπη μπορεί να το νιώσει καλά αυτό. Μεταφορικά, επειδή η αναγέννηση της φύσης θυμίζει οδυνηρά την αδυναμία του ανθρώπου να δώσει νόημα στη ζωή του. Θεωρεί ο Έλιοτ ότι στο σύγχρονο κατακερματισμένο κόσμο η ψυχή μας παραμένει ανικανοποιήτη, μακριά από τις φυσικές της ανάγκες. Όπως εύστοχα παρατηρεί ένας διαδικτυακός σχολιαστής, ίσως αυτά να είναι λόγια της Σίβυλλας, την ώρα που βλέπει την άνοιξη να έρχεται και αυτή μαραζώνει μέσα στη μικρή γυάλινη φιάλη.

Βέβαια, όταν είναι κανείς νέος, νομίζει κάθε άνοιξη ότι αναγεννιέται. Θεωρεί ότι η ζωή είναι το βιολογικό ξύπνημα που νιώθει αυτή την εποχή. Είναι, όμως, αμφίβολο αν υπάρχει κάτι περισσότερο πίσω από αυτήν τη φυσική ευφορία. Ένα εσωτερικό νόημα που να χαρακτηρίζει την ύπαρξη μας. Ίσως απλά να ξεγελιόμαστε από την επιφανειακή αίσθηση των πραγμάτων. Και αυτόν ακριβώς τον προβληματισμό θέλησα να θίξω με τα τελευταία μου άρθρα, με διαφορετικό ύφος στο καθένα. Αναρωτιέμαι τελικά ποιες είναι οι ενδείξεις ότι είμαστε ζωντανοί, ότι μπορούμε να βιώσουμε κάτι περισσότερο από αυτό που είναι της μόδας. Μήπως τελικά ζούμε περισσότερο με στερεότυπα τη ζωή που θα θέλαμε;

Το περίφημο Συμπόσιο του Πλάτωνα είναι ένα έργο που μιλάει για τον Έρωτα. Συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια της οινοποσίας μετά από ένα δείπνο στο σπίτι του τραγικού ποιητή Αγάθωνα ο οικοδεσπότης και οι καλεσμένοι παίρνουν με τη σειρά το λόγο και επαινούν το θεό Έρωτα. Μιλούν για τα χαρίσματά του και την επενεργειά του. Θίγουν, όμως, και πολλά άλλα θέματα. Ένα από αυτά, τα παράπλευρα, λοιπόν, μου κίνησε το ενδιαφέρον, ώστε να το σχολιάσω. Πρόκειται για το ιδιαίτερο σφρίγος της προσωπικότητας του Σωκράτη όπως αυτή διαγράφεται μέσα από συγκεκριμένες αναφορές στο Συμπόσιο.

Ήδη στην εισαγωγή μαθαίνουμε ότι στο δρόμο για το σπίτι του Αγάθωνα ο Σωκράτης σταματά και στέκεται ξαφνικά σε ένα σημείο, για να συλλογιστεί και κάθεται εκεί για ώρα, κάτι που μάλιστα συνηθίζει. Η απουσία του διαρκεί μέχρι τη μέση περίπου του γεύματος. Στο λόγο του Αλκιβιάδη που διαβάζουμε στο τέλος του έργου μαθαίνουμε ότι μια παρόμοια σκηνή είχε εκτυλιχθεί στην εκστρατεία των Αθηναίων κατά της Ποτίδαιας στη Χαλκιδική το 432 π.Χ.

Στεκόταν την αυγή, λοιπόν, βυθισμένος σε σκέψεις και, επειδή δεν μπορούσε να καταλήξει, δεν έφευγε παρά στεκόταν αναζητώντας την άκρη. Και ήδη ήταν μεσημέρι και οι άλλοι τον παρατηρούσαν και θαύμαζαν και ο ένας έλεγε στον άλλο ότι ο Σωκράτης από την αυγή στεκόταν εκεί και συλλογιζόταν κάτι. Τελικά, όταν βράδιασε, κάποιοι Ίωνες, αφού φάγανε, βγάλανε τα σκεπάσματά τους έξω -ήταν τότε καλοκαίρι- για να κοιμηθούν στη δροσιά και για να παρατηρήσουν αν θα στεκόταν και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Και αυτός στεκόταν εκεί μέχρι που ξημέρωσε και βγήκε ο ήλιος. Έπειτα προσευχήθηκε στον Ήλιο και έφυγε. (220 C, D)

Η ικανότητα του Σωκράτη να ασκεί τη σκέψη του για ώρες, προκειμένου να καταλήξει στο αποτέλεσμα που αναζητά συνοδεύεται επίσης από εξίσου ιδιαίτερη σωματική αντοχή και ευεξία.

Κάθε φορά που, όπως συμβαίνει στις εκστρατείες, ήμασταν αποκλεισμένοι και χωρίς φαγητό, υπερείχε όλων στην αντοχή. Στα φαγοπότια από την άλλη ήταν μοναδικός στο να περνάει καλά… (219 Ε – 220 Α)

Ιδιαίτερα μια φορά, όπου το κρύο ήταν πραγματικά τσουχτερό και οι άλλοι είτε δεν έβγαιναν καθόλου, είτε, όταν το έκαναν, φορούσαν ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς και τύλιγαν τα σανδάλια τους με τσόχα και προβιές. Αυτός όμως έβγαινε με έναν κοντό μανδύα, που φορούσε συνήθως, και με γυμνά πόδια περπατούσε πιο άνετα πάνω στον πάγο, απ’ ότι οι άλλοι με τα σανδάλια. (220 Β)

Κατά δε την αποχώρηση του αθηναϊκού στρατού από το Δήλιο, ο Αλκιβιάδης αφηγείται, ότι ο Σωκράτης απόλυτα ψύχραιμος με όλον τον οπλισμό του βάδιζε πεζός, και ενώ οι περισσότεροι υποχωρούσαν άτακτα.

Σαν το παγώνι βημάτιζε με τα μάτια γουρλωμένα κοιτάζοντας ήρεμα φίλους και εχθρούς, ώστε ο καθένας μπορούσε από μακριά να καταλάβει ότι αυτός ο άνδρας θα αμύνονταν με μεγάλη δύναμη, αν τον άγγιζε κάποιος. Και έτσι διέφυγε ακίνδυνα… (221 Β)

Η σφριγηλή προσωπικότητα του Σωκράτη επισφραγίζεται με χαρακτηριστικό τρόπο στο τελευταίο κεφάλαιο (ΧΧΧΙΧ). Ένα πλήθος διασκεδαστών εισβάλει θορυβωδώς στο χώρο και αναγκάζει τους παρευρισκομένους να καταναλώσουν άφθονο ακόμα κρασί. Κάπου εκεί η συζήτηση περί Έρωτος παίρνει τέλος, καθώς κάποιοι αποχωρούν, άλλοι, ανάμεσα τους και ο Αριστόδημος, ο οποιός και είναι αυτός που έχει διηγηθεί την ιστορία στον αφηγητή, πέφτουν για ύπνο. Με το λάλημα του πετεινού ο Αριστόδημος ξυπνάει, για να διαπιστώσει ότι τρία άτομα έχουν συνεχίσει να πίνουν όλο το βράδυ. Ο Αγάθωνας, ο γνωστός κωμωδιογράφος Αριστοφάνης και ο Σωκράτης.

Ο Αριστόδημος δεν μπορούσε να θυμηθεί όλη τη συνομιλία, επειδή δεν την είχε παρακολούθησει από την αρχή και επειδή νύσταζε ακόμα. Βασικά, όμως, ο Σωκράτης προσπαθούσε να κάνει τους άλλους να παραδεχτούν ότι είναι χάρισμα του ίδιου ανθρώπου να γνωρίζει σε βάθος την τέχνη της κωμωδίας και της τραγωδίας. Επομένως ο καλός τραγικός ποιητής πρέπει ταυτόχρονα να είναι και καλός κωμωδιογράφος. Το παραδέχτηκαν αλλά δεν παρακολουθούσαν και πολύ, καθώς είχαν νυστάξει, και πρώτα αποκοιμήθηκε ο Αριστοφάνης, μετά, ενώ είχε ήδη μπει πια η μέρα, ο Αγάθωνας. Ο Σωκράτης, λοιπόν, αφού τους έβαλε για ύπνο, σηκώθηκε και έφυγε και ο Αριστόδημος τον ακολούθησε, όπως συνήθως. Έφτασε στο Λύκειο, έκανε το μπάνιο του και πέρασε την υπόλοιπη μέρα του, όπως και κάθε μέρα. Και αφού τα έκανε όλα αυτά, πήγε το βράδυ σπίτι για να αναπαυτεί. (223 B – D)

Μετά από πολύωρη οινοποσία και συζήτηση ο Σωκράτης συνέχιζε να θίγει ζητήματα, όπως αυτό του θεατρικού ταλέντου, ακούραστα με ανεπιτήδευτη φυσική αντοχή. Μέχρι που κανένας πια δεν μπορούσε να αντέξει. Ο ίδιος, όμως, αφού αποχώρησε, πήρε το λουτρό του και πέρασε κανονικά τη μέρα του χωρίς ανάπαυση. Ο Kurt Hildebrandt στη γερμανική έκδοση του έργου (Das Gastmahl, Reclam, Universal Bibliothek, Nr. 927) σημειώνει τα εξής:

Auch in diesem Agon bleibt Sokrates Sieger. Er geht ins Lykeion und badet dort, ohne den Tag über sich zur Ruhe zu legen. Seine strenge Lehre, seine unbedingte Ethik, sind Folge seiner überstarken, nicht einer schwächlichen Natur.

Και σε αυτόν τον αγώνα ο Σωκράτης βγαίνει νικητής. Πηγαίνει στο Λύκειο και λούζεται, δίχως να ξεκουραστεί κατά τη διάρκεια της μέρας. Η αυστηρή του διδασκαλία, η απόλυτη ηθική του, είναι προϊόντα της δικής του πανίσχυρης, και όχι μιας ασθενικής φύσης.

Ο Σωκράτης έχει την ικανότητα να βιώσει τον υλικό κόσμο στον υπερθετικό βαθμό. Η σκέψη του πηγάζει ως φυσικό αποτέλεσμα αυτής της σχέσης. Ακόμα και αν στα περιστατικά αυτά ενυπάρχει υπερβολή, σημασία έχει ότι η πλατωνική φιλοσοφία ένα τέτοιο πρότυπο επιδιώκει να προβάλει. Του ανθρώπου, ο οποίος ζει ως φορέας της “θεϊκής ιδέας” στο σώμα και την ψυχή του. Μιας “θεϊκής ιδέας” που φανερώνει τη θαυμαστή της επενέργεια στο Σωκράτη, έναν άνθρωπο με χαρακτήρα πραγματικά “δαιμονικό”.

Το ποίημα του T.S.Eliot The Waste Land αρχίζει με μια παράξενη επιγραφή στα λατινικά και αρχαία ελληνικά:

Nam Sibyllam quidem Cumis ego ipse oculis meis vidi in ampulla pendere, et cum illi pueri dicerent:
Σίβυλλα, τί θέλεις; respondebat illa: αποθανείν θέλω…

Αρχικά μου φάνηκε παράδοξο ότι ο Έλιοτ επέλεξε ως επιγραφή για την Έρημη Χώρα ένα απόσπασμα από ένα έργο με ύφος πολύ διαφορετικό. Το Σατυρικόν, από όπου και αυτό προέρχεται, είναι ένα έργο που γράφτηκε τον 1ο αιώνα μ.Χ. από τον αρχιτελετάρχη του Νέρωνα, Πετρώνιο. Το βιβλίο αφηγείται το ταξίδι δύο εραστών, του Εγκόλπιου και του Γείτονα, οι οποιοί περιηγούνται τη Μεσόγειο. Σκοπός του ταξιδιού είναι να βρεθεί μια θεραπεία στη σεξουαλική ανικανότητα του Εγκόλπιου. Μια ανικανότητα που επήλθε ως τιμωρία από τον θεό Πρίαπο, επειδή ο Εγκόλπιος παραβιάσε το άβατο μιας αυστηρά γυναικείας θρησκευτικής τελετής. Κάπου στη νότιο Ιταλία, λοιπόν, οι δυο ήρωες βρίσκονται προσκεκλημένοι στο σπίτι κάποιου Τριμάλχιου σε ένα πολυτελές συμπόσιο. Εκεί ανάμεσα σε άλλες κουβέντες μεθυσμένων ο Τριμάλχιος λέει τα εξής:

I actually went to Cumae and, with my own eyes, saw the Sibyl hanging up there in her glass case, and when the kids called out, „Sibyl, what would you like?“, she answered, „I’d like to be dead.“
(Petronius, Satyrica, 48)

Η κουβέντα αυτή δεν οδηγεί πουθενά, παρά μένει πραγματικά μετέωρη, κουβέντα ενός μεθυσμένου που δε συνδέεται με τα προηγούμενα ή τα επόμενα. Όμως έπειτα από την απαραίτητη αναζήτηση στο διαδίκτυο βρήκα το εξής διαφωτιστικό κείμενο της Marianne Thormähle, University of Lund:

Most first-time readers who approach T. S. Eliot’s The Waste Land do so knowing that the poem is generally considered to be difficult, and the two epigraphs, or prefatory quotations, do nothing to dispel their apprehensions. Even at a first glance, the reader encounters difficulty: one of the quotations is in Latin and Greek, the other in mediaeval Italian. The first, “Nam Sibyllam quidem Cumis ego ipse oculis meis vidi in ampulla pendere …”, translates “For once I saw with my own eyes the Cumean Sibyl hanging in a jar, and when the boys asked the Sibyl, ‘what do you want?’ she answered ‘I want to die’.” This quotation from Petronius’s Satyricon, a racy prose narrative from the first century A.D. of which only fragments have survived, sets the tone for The Waste Land in more ways than one.

The Sibyl at Cumae was renowned for her enigmatic prophecies delivered on scattered leaves, which the recipient would have to try to organise into some sort of meaningful utterance. According to Ovid (Metamorphoses, 14, 132 ff), when she was young, Apollo had offered the Sibyl anything she wanted in order to win her favours, and in return she had asked Apollo for as many years of life as there are grains in a handful of sand, but forgot to ask for lasting youth as well. Hence a jar or bottle sufficed to hold her ancient shrunken body, and only death would release her from an intolerable and seemingly interminable life. Instead of being an awe-inspiring mediator of insights from the world of the gods, she was taunted by children. Finally, the source of the quotation is significant: it comes from a drunken boast by an unprepossessing representative of the idle rich in classical Rome. Petronius’ Satyricon is not only a tale of debauchery; it also deals with the pains of sex, homo- as well as heterosexual, especially impotence.

All these dimensions are present in Τhe Waste Land, a poem which characteristically resists attempts to extract a single message. Incorporating a wealth of fragments derived from other texts, it represents life as unbearable and frequently conflates life and death. So far as the religious dimension of human existence is in evidence at all, it is debased by shady practitioners of superstition, fraught with fear, or imbued by a sense of obligations neglected and opportunities missed. The civilisation that The Waste Land portrays is one in which the old values and loyalties have fallen apart. There is no sense of purpose in life: procreation is impeded, empathy non-existent, physical sensations dulled or skewed and sensual pleasure thwarted.

Εκτός από τη γενικότερη φιλολογική αξία αυτού του σχολιασμού, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα βρίσκω τη σύνδεση ανάμεσα σε ένα σοβαρό, αυστηρό κείμενο όπως η Έρημη Χώρα και σε μια κωμωδία της ακολασίας όπως το Σατυρικόν. Η Σίβυλλα κερδίζοντας την αιώνια ζωή αλλά ξεχνώντας να ζητήσει τα νιάτα, συρρικνώθηκε από τα γηρατειά σε μια μορφή που χωρά σε μικρό γυάλινο μπουκάλι. Μόνη και ξένη από όλους, περίγελος σχεδόν τον παιδιών. Χαζολόγημα για μεθυσμένους μπον βιβέρ, οι οποίοι όμως με τη σειρά τους βιώνουν την ανικανότητα για ζωή σε μια άλλη μορφή. Με την επιλογή αυτής της επιγραφής ο Έλιοτ τέμνει με έναν ευφυή τρόπο τον τραγικό μαρασμό της Σίβυλλας με την κωμική ανικανότητα των πρωταγωνιστών του ρωμαϊκού συμποσίου, η οποία ίσως τελικά να μην είναι απλώς σεξουαλική.